Glasovi engleskog jezika (Fonetika)
Engleski jezik se govori u gotovo svim zemljama svijeta, bilo kao maternji, bilo kao drugi ili strani jezik, i zbog toga ima mnogo varijanata (britanska, americka, australijska itd.) koje se medjusobno razlikuju na mnogo nacina, a narocito u izgovoru. Na ovom tecaju cemo upotrebljavati standardni izgovor (Received ili Standard Pronunciation) engleskog jezika koji se govori u Velikoj Britaniji i koji koristi najveci broj ljudi sirom svijeta. (Slika planete zemlje na trotoaru. Jos optickih varki.)
.jpg) Postoji mnogo glasova u engleskom jeziku koji se razlikuju od glasova u srpskom jeziku, a to proistice iz cinjenice da engleski pravopis (spelling) nije „fonetski“, kao sto je to srpski. To znaci da Vukovo pravilo: „Pisi kao sto govoris, citaj kako je napisano!“ ne vazi za engleski jezik, jer svakom glasu ne odgovara samo jedno slovo, nego su isti glasovi predstavljeni razlicitim slovima ili kombinacijama slova. Ne moze se reci da u engleskom jeziku ne postoje pravila za citanje, odnosno pisanje, ali zbog postojanja velikog broja izuzetaka, vrlo je tesko govoriti o pravopisnim pravilima. Zbog toga je jako bitno da se od pocetka vodi racuna o tome kako se svaka nova rijec pise ili izgovara. Na ovom tecaju koristicemo simbole fonetske azbuke Medjunarodnog fonetskog udruzenja da bi prikazali izgovor rijeci. Fonetski izgovor ili transkripcija rijeci uvijek se pise malim stampanim slovima i u sljedecim zagradama: / / ili [ ]. U glasovnom sistemu engleskog jezika razlikujemo samoglasnike ili vokale (vowels), dvoglasnike ili diftonge (diphtongs) i suglasnike ili konsonante (consonants).
SAMOGLASNICI (VOWELS) Samoglasnici su glasovi prilikom cije artikulacije vazduh koji dolazi iz pluca prolazi kroz usta slobodno, ne nailazeci na prepreke. Posto se rezonacija usne duplje mijenja tako sto usne i jezik zauzimaju razlicite polozaje, to nam omogucava da proizvedemo razne samoglasnike. U engleskom jeziku ima dvanaest samoglasnika: /i:/ /i/ /e/ /Q/ /α:/ // /:/ /u/ /u:/ /Ã/ /«:/ /«/
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Znak /:/ iza samoglasnika produzava trajanje glasa. Kvalitet samoglasnika najvise odredjuje polozaj jezika u usnoj duplji. Ukoliko se najvisi dio jezika nalazi u prednjem dijelu usne duplje, onda je samoglasnik ‚prednji’, ako je u sredisnjem dijelu samoglasnik je ‚centralni’, a ako je u zadnjem dijelu samoglasnik je ‚zadnji’. U zavisnosti od toga koliko je jezik podignut, odnosno koliko zbog svog polozaja zatvara usnu duplju, samoglasnici se dijele na ‚zatvorene’ i ‚otvorene. Polozaj usana je drugi bitan faktor koji utice na kvalitet samoglasnika. Usne prilikom izgovora samoglasnika mogu biti: a) razvucene - za samoglasnike: /i:/, /i/, /e/. b) neutralne - za samoglasnike: /Q/, /α:/, /Ã/, /«:/, /«/ c) zaokrugljene - za samoglasnike: //, /:/, /u/, /u:/
ENGLESKI SAMOGLASNICI KROZ PRIMJERE 1. /i:/ tea /ti:/ - caj 7. /:/ all /:l/ - svi sheep /Si:p/ - ovca shore /S:/ - obala leave /li:v/ - napustiti horse /h:s/ - konj 2. /i/ it /it/ - to 8. /u/ book /buk/ - knjiga clinic /klinik/ - klinika full /ful/ - pun ugly /’Ãgli/ - ruzan bush /buS/ - grm 3. /e/ yes /jes/ - da 9. /u:/ too /tu:/ - takodje ten /ten/ - deset hoof /hu:f/ - kopito rest /rest/ - odmor cool /ku:l/ - prohladan 4. /Q/ man /mQn/ - covjek 10. /Ã/ bus /bÃs/ - autobus lack /lQk/ - nedostatak cup /kÃp/ - soljica apple /’Qp«l/ - jabuka shut /SÃt/ - zatvoriti 5. /α:/ car /kα:/ - auto 11. /«:/ girl /g«:l/ - djevojka part /pα:t/ - dio bird /b«:d/ - ptica half /hα:f/ - pola herd /h«:d/ - krdo 6. // on /n/ - na 12. /«/ address /«’dres/ - adresa shop /Sp/ - prodavnica able /’eib«l/ - sposoban hot /ht/ - vruce handsome /’hQns«m/ - zgodan DVOGLASNICI (DIPHTONGS) Dvoglasnik je glas koji se sastoji od dva samoglasnika medjusobno povezana u jedan slog. U svim engleskim dvoglasnicima prvi element je duzi i naglasen, dok je drugi kraci i nenaglasen. U engleskom jeziku ima 8 dvoglasnika: /ei/ /ai/ /i/ /au/ /«u/* /i«/ /E«/ /u«/
1 2 3 4 5 6 7 8 *Napomena: U nekim rjecnicima i udzbenicima ovaj diftong se obiljezava kao /u/. Kvalitet prvih elemenata dvoglasnika /ei/, /E«/, /ai/ i /au/ je vrlo slican kvalitetu srpskih samoglasnika e i a. Prvi element dvoglasnika /i/ najblizi je engleskom samoglasniku //. Prvi element dvoglasnika /«u/ izgovara se kao engleski samoglasnik /«/. Prvi elementi dvoglasnika /i«/ i /u«/ imaju vrijednost engleskih samoglasnika /i/ i /u/. Drugi element dvoglasnika /ei/, /ai/, /i/ ima vrijednost engleskog samoglasnika /i/. Drugi element dvoglasnika /au/ i /«u/ ima vrijednost engleskog samoglasnika /u/. Kod ovih dvoglasnika drugi element je vrlo slabo izrazen. Kod dvoglasnika /i«/, /E«/ i /u«/ drugi element je jednak engleskom samoglasniku /«/. Svi engleski dvoglasnici su nesto duzi na kraju rijeci i ispred zvucnih suglasnika, a kraci ispred bezvucnih suglasnika.
ENGLESKI DVOGLASNICI KROZ PRIMJERE
1. /ei/ late /leit/ - kasno 5. /«u/ ocean /«uS«n/ - okean cake /keik/ - kolac hotel /h«u’tel/ - hotel grape /greip/ - grozdje joke /dZ«uk/ - sala 2. /ai/ right /rait/ - desno 6. /i«/ here /hi«/ - ovdje kite /kait/ - zmaj clear /kli«/ - jasan ice /ais/ - led ear /i«/ - uvo 3. /i/ soil /sil/ - tlo 7. /E«/ mare /mE«/ - kobila boy /bi/ - djecak chair /tSE«/ - stolica coin /kin/ - novcic rare /rE«/ - rijedak 4. /au/ cow /kau/ - krava 8. /u«/ tour /tu«/ - obilazak shout /Saut/ - vikati doer /du«/ - vrsilac doubt /daut/ - sumnjati your /ju«/ - vas, tvoj
SUGLASNICI (CONSONANTS)
Suglasnici su glasovi koji nastaju kad vazduh prilikom prolaza kroz usnu duplju na svom putu nailazi na neku prepreku. U engleskom jeziku ima 24 suglasnika. Prema nacinu obrazovanja mozemo ih podijeliti na sljedece grupe: 1. PRASKAVI SUGLASNICI (PLOZIVI) 4. SLOZENI SUGLASNICI (AFRIKATI) zvucni bezvucni zvucni bezvucni /b/ /p/ /dZ/ /tS/ /d/ /t/ /g/ /k/ 2. STRUJNI SUGLASNICI (FRIKATIVI) 5. NOSNI SUGLASNICI (NAZALI) zvucni bezvucni /m/ /z/ /s/ /n/ /D/ /T/ /N/ /Z/ /S/ /v/ /f/ /r/ /h/ 3. BOCNI SUGLASNICI (LATERALI) 6. POLUSAMOGLASNICI (POLUVOKALI) /l/ /w/ /j/ Vecina engleskih suglasnika je slicna ili ista kao srpski, a ovdje cemo ukazati na one koji se razlikuju od suglasnika u srpskom jeziku. /d/ Englesko /d/ je tvrdji glas od srpskog d. Obrazuje se tako sto se vrhom jezika pritisne mjesto neposredno iza prednjih gornjih zuba, pa se onda jezik odvoji i vazduh sakupljen u ustima ispusti. /t/ Englesko /t/ je za razliku od srpskog t aspirovano. Obrazuje se na isti nacin kao englesko /d/, s tim sto je za razliku od njega /t/ bezvucan suglasnik. /p//k/ Ovi engleski glasovi su za razliku od srpskih aspirovani i tvrdji. /h/ Englesko /h/ je mekse i manje cujno od srpskog h. U nekim slucajevima se gotovo i ne cuje. Podsjeca na snaznije disanje. /r/ Prilikom izgovora ovog glasa vrh jezika je podignut ka tvrdom nepcu, a njegov ostali dio se drzi dosta nisko u ustima. Kod izgovora srpskog r vrh jezika moze da vibrira (treperi), sto nije slucaj sa engleskim /r/. /v/ Obrazuje se kad se gornjim zubima pritisne spoljni dio donje usne. Trenje je vece nego za srpski glas v. /D//T/ Ovi glasovi se obrazuju kad se vrh jezika stavi ovlas na samu ivicu gornjih zuba sa unutrasnje strane, s tim sto se ispod njih ostavi mali prolaz za vazduh. Vrh jezika moze biti i blago isturen. Ako pri propustanju vazdusne struje glasne zice trepere, izgovoricemo zvucni suglasnik /D/, a ako su glasne zice relativno mirne, izgovoricemo bezvucno /T/. /S/ U poredjenju sa srpskim š ovaj engleski suglasnik je tamniji i meksi. /Z/ Tamnije i mekse je od srpskog ž. /l/ U engleskom jeziku postoje dvije varijante glasa /l/: svijetlo /l/ i tamno /l/. Svijetlo /l/ stoji ispred samoglasnika i ispred /j/. Tamno /l/ stoji ispred suglasnika i na kraju rijeci. Prilikom izgovora obje ove varijante vrh jezika se nalazi odmah iza zuba, samo se mijenja polozaj njegovog ostalog dijela. Kod svijetlog /l/, koje je slicno srpskom, srednji dio jezika se uzdize prema tvrdom nepcu i nalazi se u polozaju jedne vrste samoglasnika /u/. /tS/ Ovaj suglasnik je na pola puta izmedju srpskog č i ć. /dZ/ Ovaj suglasnik je na pola puta izmedju srpskog dž i đ. /N/ Najcesce se javlja ispred glasa /g/ i onda njegov izgovor ne predstavlja teskocu jer se i u srpskom ovaj glas cuje kada se n nalazi ispred g i k (npr. tango, banka). Medjutim, kada iza /N/ ne slijede ni /g/ ni /k/, ovaj glas je teze izgovoriti cisto, bez pojave glasa /g/ na kraju. /w/ Prilikom izgovora ovog glasa usne su isturene i zokruzene kao za srpski samoglasnik u, a zatim se naglo prelazi na sljedeci samoglasnik u rijeci.
ENGLESKI SUGLASNICI KROZ PRIMJERE
1. /p/ pen /pen/ - naliv-pero 13. /s/ soon /su:n/ - uskoro copy /kÃpi/ - kopija sister /’sist«:/ - sestra happen /’hQp«n/ - dogoditi se dress /dres/ - haljina
2. /b/ back /bQk/ - ledja 14. /z/ zone /zun/ - zona job /dZÃb/ - posao roses /ruziz/ - ruze about /«’baut/ - oko busy /’bizi/ - zauzet
3. /t/ tea /ti:/ - caj 15. /S/ ship /Sip/ - brod city /’siti:/ - grad sure /Su(r)/ - siguran better /’bet«:/ - bolje station /’steiSn/ -
4. /d/ ladder /’lQd«:/ - merdevine 16. /Z/ pleasure /’pleZ«/ - zadovoljstvo day /dei/ - dan vision /’viZ«n/ - vid odd /Ãd/ - cudan garage /’gQrα:Z/ - garaza
5. /k/ key /ki:/ - kljuc 17. /h/ he /hi:/ - on
cock /kÃk/ - pijevac whole /hul/ - cjelina school /sku:l/ - skola behind /bi’haind/ - iza
6. /g/ get /get/ - dobiti 18. /m/ hammer /’hQm «:/ - cekic
ghost /gust/ - duh mouse /maus/ - mis big /big/ - veliki sum /s«m/ - suma
7. /tS/ church / tS«:tS/ - crkva 19. /n/ nice /nais/ - prijatan
match /mQtS/ - sibica sun /s«n/ - sunce nature /’neitS«:/ - priroda funny /f«ni:/ - smijesan
8. /dZ/ judge /dZ«dZ/ - sudija 20. /N/ drink /driNk/ - piti
age /eidZ/ - doba ring /riN/ - zvono soldier /’souldZ«:/ - vojnik long /lN/ - dug 9. /f/ fat /fQt/ - mast 21. /l/ love /lÃv/ - ljubav coffee /’kfi:/ - kafa feel /fi:l/ - osjecati half /hα:f/ - pola hello /he’l«u/ - zdravo
10. /v/ move /mu:v/ - preseliti 22. /r/ red /red/ - crven
very /’veri/ - veoma sorry /’sri/ - oprostite heavy /’hevi:/ - tezak right /rait/ - pravda
11. /T/ thing /TiN/ - stvar 23. /j/ yet /jet/ - ipak
author /’T«:/ - autor use /ju:s/ - upotreba month /mÃnT/ - mjesec beauty /’bju:ti:/ - ljepota
12. /D/ this /Dis/ - ovo 24. /w/ one /w«n/ - jedan
other /’«D«:/ - drugi wet /wet/ - vlazan with /wiD/ - sa queen /kwi:n/ - kraljica Nazad na vrh strane |